Temat ADHD u dorosłych coraz częściej pojawia się w gabinetach psychologów i psychiatrów. Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder) jest zaburzeniem neurorozwojowym, które rozpoczyna się w okresie dzieciństwa, ale u wielu osób utrzymuje się także w wieku dorosłym.
Warto przyjrzeć się bliżej temu, jak objawy ADHD przejawiają się w życiu dorosłym oraz jakie różnice można zauważyć u kobiet i mężczyzn.
ADHD u dorosłych najczęściej wiąże się z trudnościami w trzech obszarach: uwaga, impulsywność, regulacja emocji. W wieku dorosłym rzadziej obserwuje się wyraźną nadpobudliwość ruchową, a częściej wewnętrzne napięcie i chroniczne trudności w organizacji życia.
Do głównych objawów ADHD należą:
W większości przypadków ADHD objawy wpływają na codzienne funkcjonowanie w różnych obszarach życia – pracy, relacjach interpersonalnych, zarządzaniu domem czy obowiązkami rodzinnymi. Nasilenie objawów może się zmieniać w zależności od poziomu stresu i obciążenia.
Warto podkreślić, że ADHD należy do zaburzeń neurorozwojowych i nie jest wynikiem braku motywacji czy „słabego charakteru”. U wielu dorosłych osób trudności te były obecne już w okresie dzieciństwa, choć nie zawsze zostały właściwie nazwane.
Więcej o ADHD możesz przeczytać w naszym artykule: ADHD – objawy, czym jest, jak zdiagnozować.
ADHD u kobiet ma zwykle inny przebieg niż u mężczyzn. U tej płci częściej występuje postać z przewagą objawów nieuwagi niż wyraźna nadpobudliwość ruchowa.
Objawy ADHD u kobiet mogą obejmować:
U niektórych kobiet objawy ADHD są maskowane perfekcjonizmem i nadmierną odpowiedzialnością. Często przez lata funkcjonują kosztem ogromnego wysiłku psychicznego. W życiu dorosłym może pojawić się poczucie wyczerpania, frustracja oraz przekonanie o byciu niewystarczającą w porównaniu z innymi.
ADHD u kobiet bywa mylone z zaburzeniami osobowości, depresją lub innymi zaburzeniami psychicznymi. Dlatego właściwe rozpoznanie zespołu nadpobudliwości psychoruchowej wymaga uważnej, całościowej analizy funkcjonowania.
ADHD objawy u mężczyzn częściej przybierają formę bardziej widoczną dla otoczenia. Dominować może nadmierna impulsywność, trudność z kontrolą reakcji oraz skłonność do ryzykownych zachowań seksualnych czy zawodowych.
U mężczyzn częściej obserwuje się:
Symptomy ADHD u dorosłych rzadko występują w całkowitej izolacji. W praktyce klinicznej bardzo często obserwuje się współwystępowanie innych zaburzeń psychicznych, co może utrudniać diagnozę ADHD.
U części osób dorosłych pojawiają się zaburzenia lękowe, zaburzenia nastroju, a niekiedy także zaburzenia osobowości. Chroniczne trudności w organizacji życia, utrzymaniem uwagi czy regulacją emocji mogą prowadzić do wtórnego obniżenia poczucia własnej wartości, niskiej samooceny oraz stałego napięcia emocjonalnego. U niektórych osób ADHD wiąże się również z zaburzeniami snu, problemami z kontrolą impulsów lub nadużywaniem substancji psychoaktywnych, które stają się próbą samoregulacji napięcia.
Właśnie dlatego proces diagnostyczny powinien uwzględniać wykluczenie innych zaburzeń psychicznych oraz dokładną analizę historii funkcjonowania od okresu dzieciństwa. Tylko właściwe rozpoznanie pozwala odróżnić objawy zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi od innych trudności i zaplanować adekwatne postępowanie terapeutyczne.
W przypadku ADHD kluczowe jest to, że objawy utrzymują się od okresu dzieciństwa i wpływają na różne obszary życia. Nie chodzi o pojedyncze epizody roztargnienia czy impulsywności, ale o długotrwały wzorzec trudności. Jeżeli deficytem uwagi, impulsywnością lub przewlekłym napięciem dotknięte jest codzienne funkcjonowanie, a trudności te powtarzają się w pracy, relacjach i życiu codziennym, warto przyjrzeć się tematowi objawów ADHD bliżej.
Prawidłowe rozpoznanie ADHD pozwala odróżnić je od innych zaburzeń neurorozwojowych czy zaburzeń psychicznych. Dalsze postępowanie terapeutyczne może obejmować psychoterapię indywidualną, w tym terapię poznawczo-behawioralną (CBT), coaching ADHD, a w niektórych przypadkach leczenie farmakologiczne z zastosowaniem leków stymulujących. Jednak kluczowym krokiem zawsze pozostaje trafna diagnoza ADHD przeprowadzona przez lekarza psychiatrę lub doświadczonego specjalistę.
Psychiatric Clinics of North America, 33(2), 357–373.
Sobanski, E. (2006). Psychiatric comorbidity in adults with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD). European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience, 256(S1), i26–i31.
