Jak często ADHD współwystępuje z autyzmem?
Czy lęk i depresja mogą być skutkiem nieleczonego ADHD?
Jak odróżnić ADHD od zaburzenia osobowości borderline?
Co łączy ADHD z chorobą afektywną dwubiegunową (CHAD)?
Dlaczego 86% pacjentów z ADHD ma postawioną więcej niż jedną diagnozę?
Jakie są kluczowe różnice między impulsywnością a manią?
Czy ADHD może współwystępować z tikami i zespołem Tourette’a?
Dlaczego leczenie samego ADHD bywa nieskuteczne?
W jaki sposób inne zaburzenia mogą maskować objawy ADHD?
Czy wiesz, że 86% pacjentów z ADHD cierpi na zaburzenia współwystępujące?
ADHD, czyli zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi, rzadko występuje samodzielnie. Najczęściej pacjenci zmagają się z jeszcze innym zaburzeniem psychicznym (a nawet kilkoma na raz) lub chorobą somatyczną, dającą podobne objawy. Różne dysfunkcje mogą występować niezależnie, wzajemnie na siebie oddziaływać, ale też… maskować symptomy drugiego zaburzenia. To właśnie dlatego w czasie konsultacji diagnostycznej możesz zostać zapytany o inne dolegliwości, przyjmowane leki i aktualne wyniki badań.
Spektrum autyzmu diagnozuje się u prawie połowy (50%) pacjentów z rozpoznaniem w kierunku ADHD. O ile możemy mówić o licznych podobieństwach w objawianiu się obu tych zaburzeń, takich jak np. problem z samoregulacją emocji, trudność z utrzymywaniem kontaktu wzrokowego, wzmożona koncentracja na zadaniach interesujących, problemy w kontaktach społecznych, nadwrażliwość na bodźce czy problemy z funkcjami wykonawczymi – tak kluczowe dla poprawnej diagnostyki jest zidentyfikowanie różnic. Poniżej znajdziesz kilka wybranych.
Na zaburzenia lękowe cierpi 25% pacjentów z ADHD. Choć zaburzenia lękowe i zespół hiperkinetyczny to różne zaburzenia, ich objawy mogą się nakładać, maskować lub wzajemnie nasilać.
Lęk może być także reakcją wtórną na nierozpoznane lub nieleczone ADHD. Pacjenci z zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi często doświadczają przewlekłego, nieustannego napięcia wewnętrznego. Niepokój ten może wzrastać w wyniku innych objawów, takich jak chaos organizacyjny, problem z funkcjami wykonawczymi, zapominaniem, czy doświadczanie krytyki. Być może sam często słyszysz: „Znowu coś zgubiłeś…”, „Jak mogłeś zapomnieć o jej urodzinach?”, „Skup się!”, a przecież nie robisz tego celowo i naprawdę się starasz.
Układ nerwowy ADHD-owca cechuje nadmierna pobudliwość. To sprzyja analizom, gonitwie myśli, a w konsekwencji nadmiernemu zamartwianiu się. Unikamy zadań z napięcia, doświadczamy paraliżu wykonawczego, a im bardziej je odkładamy, tym bardziej lęk wzrasta. Brzmi jak przepis na zaburzenia lękowe, prawda? Brak umiejętności regulacji emocji i tendencja do przebodźcowywania się nie pomaga. W konsekwencji samodzielnie napędzamy lęk, który może zacząć maskować objawy ADHD.
Objawy fizyczne, takie jak odczucia z ciała, przy samym ADHD są wynikiem przeciążenia bądź stresującej sytuacji. W zaburzeniach lękowych mogę one występować bez wyraźnej przyczyny lub w sytuacjach, które nie stanowią zagrożenia.
W ADHD rozpraszają nas bodźce, a w lęku nasze własne myśli. Zespół hiperkinetyczny najczęściej kojarzony jest z tendencją do podejmowania ryzyka, spontanicznością, nieracjonalnymi działaniami czy nieadekwatnymi reakcjami emocjonalnymi. Zaburzenia lękowe, wręcz przeciwnie. Cierpiący na nie pacjenci unikają potencjalnie niebezpiecznych sytuacji, cechuje ich nadmierna ostrożność, zamartwiają się i chcą przewidzieć każde potencjalne zagrożenie. Pobudzenie psychoruchowe pojawia się w odpowiedzi na sytuację stresową. Towarzyszy mu wówczas napięcie i niepokój. Przy ADHD jest ono niemal elementem osobowości pacjentów. Wiercenie się, gadatliwość, ciągła potrzeba bycia w ruchu to tylko niektóre z przykładów.
Depresja pojawia się u ok. 30% pacjentów cierpiących na ADHD. Natomiast zaburzenia nastroju diagnozuje się u ok. 53-59% ADHD-owców. W świetle badań wskazuje się na zależność współwystępowania tych zaburzeń z ADHD od płci i wieku. Depresji częściej doświadczają dorosłe kobiety niż dorośli mężczyźni. Odwrotnie w przypadku dzieci – to chłopcy zmagają się z nią częściej. Zmiany neurobiologiczne, obserwowane zarówno na poziomie strukturalnym, jak i funkcjonalnym w mózgach pacjentów z ADHD, sprzyjają zapadaniu na zaburzenia nastroju.
Podobnie jak przy zaburzeniach lękowych, zaburzenia nastroju czy depresja, mogą pojawić się nie tylko jako niezależne od siebie współwystępujące zaburzenia, ale też jako objaw wtórny nieleczonego ADHD. Wpływ na to mają doświadczane objawy, jak również czynniki środowiskowe. Poczucie niedopasowania, odmienności, zmaganie się z porażkami, odrzuceniem albo ciągłe zwracanie uwagi przez otoczenie na „(pseudo)lenistwo” – to wszystko może prowadzić do spadku motywacji, braku poczucia skuteczności, czy sprawczości. Rezultatem może być chroniczne obniżenie nastroju bądź depresja wtórna.
Niektóre objawy w obu zaburzeniach mogą być do siebie podobne, dlatego bez szczegółowego wywiadu i odpowiednich testów często trudno o prawidłową diagnozę. Nieleczone ADHD może utrudniać wychodzenie z epizodu depresyjnego, z kolei depresja osłabia zdolność radzenia sobie z objawami ADHD, prowadząc do błędnego koła.
Czy wiesz, że dzieci z ADHD w dorosłości częściej mogę zostać zdiagnozowane w kierunku borderline? Zespół nadpobudliwości może być czynnikiem ryzyka sprzyjającym rozwojowi zaburzeń osobowości, które rozpoznaje się u 30% pacjentów z ADHD.
Obie dysfunkcje charakteryzują się trudnościami w zakresie regulacji emocji, hamowania reakcji, deficytami uwagi czy labilnością nastroju. Pacjenci skarżą się również na odczuwany niepokój, problem z radzeniem sobie w relacjach społecznych czy nadwrażliwość na bodźce. Niska samoocena i skłonność do uzależnień to również symptomy ADHD i borderline.
O ADHD u dorosłych mówi się dopiero od niedawna. Objawy bywają na tyle do siebie podobne, że zdarzają się pacjenci błędnie zdiagnozowani przed laty w kierunku borderline, zamiast ADHD. Pamiętajmy jednak, że zaburzenia te mogą ze sobą współwystępować, dlatego tak ważne jest rozumienie różnic między nimi, by móc przeprowadzić rzetelny proces diagnostyczny.
Wybrane cechy różnicujące borderline i ADHD to:
CHAD, czyli zaburzenia afektywne dwubiegunowe, również mogą współwystępować u dorosłych z ADHD (9–14%). W przypadku, gdy oba te zaburzenia pojawiają się jednocześnie, pierwsze symptomy maniakalne mogą wystąpić znacznie wcześniej. Mówi się także o większych wahaniach nastroju oraz cięższym przebiegu choroby w związku z przewlekłymi objawami resztkowymi ADHD.
Niektóre objawy ADHD i CHAD mogą być do siebie podobne. Do wspólnych cech należą między innymi impulsywność, trudności w hamowaniu reakcji, nadaktywność, gadatliwość, wysoki poziom energii czy wrażenie chaosu w codziennym funkcjonowaniu pacjenta.
Przede wszystkim obecność objawów psychotycznych (np. urojeń), które mogą pojawiać się w przebiegu CHAD. W epizodzie manii u pacjenta obserwuje się podwyższoną samoocenę (po ustaniu epizodu następuje jej spadek), znaczne przyspieszenie toku myślenia oraz zmniejszoną potrzebę snu.
Osoba zmagająca się z ADHD w ogólnym odczuciu częściej doświadcza obniżonego poczucia własnej wartości. Sen w zaburzeniu hiperkinetycznym bywa niespokojny i niskiej jakości, jednak wynika on zwykle z czynników behawioralnych lub charakterystycznego dla ADHD przesunięcia zegara biologicznego, będącego efektem opóźnionego wydzielania melatoniny. Tok myślenia pacjenta pozostaje jednak prawidłowy.
Wahania nastroju również wyglądają inaczej w obu zaburzeniach. W ADHD zmienność nastroju często pojawia się w ciągu jednego dnia, natomiast w CHAD epizody nastroju utrzymują się zwykle przez kilka dni.
Zaburzenia afektywne dwubiegunowe mogą także wiązać się ze zdezorganizowaną mową i nietypowymi zachowaniami. Osoby z ADHD mają natomiast tendencję do mowy przyspieszonej i dygresyjnej, jednak pozostaje ona logiczna.
Podobnie jak w przypadku zaburzenia osobowości borderline, CHAD najczęściej ujawnia się w późnym okresie dojrzewania lub we wczesnej dorosłości. Objawy ADHD pojawiają się natomiast już w okresie dzieciństwa.
Przeczytaj także nasz artykuł: ADHD a problemy ze snem.
CHAD, czyli zaburzenia afektywne dwubiegunowe, również mogą współwystępować u dorosłych z ADHD (9–14%). W przypadku, gdy oba te zaburzenia pojawiają się jednocześnie, pierwsze symptomy maniakalne mogą wystąpić znacznie wcześniej. Mówi się także o większych wahaniach nastroju oraz cięższym przebiegu choroby w związku z przewlekłymi objawami resztkowymi ADHD.
Niektóre objawy ADHD i CHAD mogą być do siebie podobne. Do wspólnych cech należą między innymi impulsywność, trudności w hamowaniu reakcji, nadaktywność, gadatliwość, wysoki poziom energii czy wrażenie chaosu w codziennym funkcjonowaniu pacjenta.
Przede wszystkim obecność objawów psychotycznych (np. urojeń), które mogą pojawiać się w przebiegu CHAD. W epizodzie manii u pacjenta obserwuje się podwyższoną samoocenę (po ustaniu epizodu następuje jej spadek), znaczne przyspieszenie toku myślenia oraz zmniejszoną potrzebę snu.
Osoba zmagająca się z ADHD w ogólnym odczuciu częściej doświadcza obniżonego poczucia własnej wartości. Sen w zaburzeniu hiperkinetycznym bywa niespokojny i niskiej jakości, jednak wynika on zwykle z czynników behawioralnych lub charakterystycznego dla ADHD przesunięcia zegara biologicznego, będącego efektem opóźnionego wydzielania melatoniny. Tok myślenia pacjenta pozostaje jednak prawidłowy.
Wahania nastroju również wyglądają inaczej w obu zaburzeniach. W ADHD zmienność nastroju często pojawia się w ciągu jednego dnia, natomiast w CHAD epizody nastroju utrzymują się zwykle przez kilka dni.
Zaburzenia afektywne dwubiegunowe mogą także wiązać się ze zdezorganizowaną mową i nietypowymi zachowaniami. Osoby z ADHD mają natomiast tendencję do mowy przyspieszonej i dygresyjnej, jednak pozostaje ona logiczna.
Podobnie jak w przypadku zaburzenia osobowości borderline, CHAD najczęściej ujawnia się w późnym okresie dojrzewania lub we wczesnej dorosłości. Objawy ADHD pojawiają się natomiast już w okresie dzieciństwa.
Przeczytaj także nasz artykuł: ADHD a problemy ze snem.
Każda osoba zmagająca się z ADHD czy jakimkolwiek innym zaburzeniem reprezentuje indywidualny zestaw objawów. To prawie jak odcisk palca – każdy jest podobny, ale jednocześnie wyjątkowy i niepowtarzalny.
Warunkiem zdiagnozowania konkretnego zaburzenia nie jest zaobserwowanie u pacjenta wszystkich możliwych objawów, a spełnienie opracowanych dla danej dysfunkcji kryteriów opartych często o stopień nasilenia danego symptomu. Część objawów różnych zaburzeń może się ze sobą pokrywać, różnice zaś mogą występować niezależnie, a czasem nawet jednocześnie… Tyle, że dany objaw będzie ujawniać się w zależności od wystąpienia różnych czynników, które zadecydują o tym, jakie zaburzenie tym razem przebije się przez mur.
Leczenie jednego zaburzenia bez drugiego zwykle jest mało skuteczne, to dlatego tak ważna jest rzetelnie przeprowadzona diagnoza różnicowa. Jej celem jest nie tylko zebranie informacji o stanie zdrowia czy symptomach występujących u danego pacjenta, ale również porównanie uzyskanych danych z jednostkami klinicznymi opisanymi w klasyfikacjach. Kluczem nie jest sama obecność objawów, a stopień ich nasilenia. Wówczas diagnosta może wysnuć hipotezę o danym zaburzeniu albo współwystępowaniu kilku z nich.
Należy pamiętać, że tylko 14% pacjentów ze zdiagnozowanym ADHD nie ma zaburzenia współwystępującego. Dobra diagnoza jest więc pierwszym krokiem, żeby sobie pomóc.
Zrób ten krok i zapisz się na diagnozę ADHD dla dorosłych już dziś – w formie online lub stacjonarnie w Warszawie!
